XOÀI CAM RANH – CAM LÂM: KỲ TÍCH TRÊN MIỀN CÁT TRẮNG
Câu chuyện về thiên nhiên, lịch sử và nghị lực của con người xứ Trầm – biển Yến
Dạ, quý vị ơi! Em xin gửi lời chào nồng nhiệt nhất đến toàn thể gia đình thân yêu của chúng ta đang có mặt trên chuyến hành trình khám phá dải đất miền Trung đầy nắng gió.
Cả nhà mình ơi, quý vị hãy hướng mắt nhìn ra hai bên ô cửa kính của xe một chút nhé. Quý vị có thấy điều gì đặc biệt không ạ? Đúng rồi! Chúng ta đang di chuyển dọc theo dải đất Nam Trung Bộ và đã chính thức bước vào “Thủ phủ xoài” Cam Ranh – Cam Lâm của tỉnh Khánh Hòa.
Ít ai biết rằng, phía sau những vườn xoài xanh ngút mắt ấy là cả một câu chuyện rất đẹp về thiên nhiên, lịch sử và nghị lực của con người miền cát trắng. Nếu quý vị đồng ý, trong ít phút tới em xin được kể cho cả nhà nghe câu chuyện ấy.
Nguồn gốc tên gọi Cam Ranh & Báu vật cát trắng Thủy Triều
Quý vị có biết cái tên Cam Ranh bắt nguồn từ đâu không ạ? Theo các nhà nghiên cứu ngôn ngữ, "Cam Ranh" có nguồn gốc từ tiếng cổ của đồng bào Chăm và Ê Đê là "Kăm Mran", có nghĩa là "bến tàu thuyền".
Nơi đây không chỉ nổi tiếng với vịnh biển sâu thuộc hàng đẹp nhất thế giới mà còn sở hữu một báu vật đặc biệt dưới lòng đất, đó là cát trắng Thủy Triều. Loại cát này mịn, tinh khiết đến mức hàm lượng thủy tinh (silica) chiếm gần 98%, được các kỹ sư Nhật Bản đánh giá là nguồn nguyên liệu hàng đầu để sản xuất thủy tinh quang học và pha lê cao cấp.
Điều kỳ diệu hơn cả là trên vùng cát trắng tưởng như khô cằn ấy, bên dưới lại có những mạch nước ngọt ngầm dồi dào. Chính nguồn nước ấy đã nuôi dưỡng một loài cây gắn bó với người dân nơi đây qua bao mùa nắng gió – đó chính là cây xoài.
Giai thoại lịch sử hơn 100 năm của Xoài Cam Lâm
Xoài Cam Ranh – Cam Lâm không tự nhiên mà có. Đằng sau nó là một giai thoại lịch sử được người dân địa phương truyền lại từ đầu thế kỷ XX.
Chuyện kể rằng, vào thời kỳ Pháp thuộc, khi quân cảng Cam Ranh được xây dựng, một số người dân làng Thủy Triều làm phụ bếp cho các sĩ quan Pháp. Họ thấy một loại xoài ngoại nhập từ Ấn Độ có hương vị rất ngon nên đã giữ lại hạt mang về gieo trồng trên những gò cát quanh đầm Thủy Triều.
Không ai ngờ rằng giống xoài ấy lại thích nghi tuyệt vời với vùng đất này. Nhờ nguồn nước ngầm lợ nhẹ của đầm Thủy Triều, cây sinh trưởng xanh tốt và hình thành nên giống xoài Canh Nông, hay bà con quen gọi là xoài Tây, xoài Thủy Triều hoặc xoài mủ.
Đến hôm nay, Cam Lâm vẫn còn những cây xoài Canh Nông cổ thụ từ 50, 60 năm cho đến gần cả trăm năm tuổi. Thân cây xù xì, to đến mức hai ba người ôm không xuể. Tán cây cao hàng chục mét nên mỗi mùa thu hoạch, bà con phải dùng những chiếc sào tre rất dài, thậm chí trực tiếp leo lên những cành cao để hái từng trái xoài.
Chứng nhận bảo hộ chỉ dẫn địa lý vào tháng 4 năm 2017 đã giúp bảo tồn và nâng tầm ba giống xoài chủ lực của địa phương gồm: xoài Canh Nông bản địa, xoài Cát Hòa Lộc thích nghi và xoài Úc.
Điểm danh 5 giống xoài nổi bật tại Cam Lâm
Nếu có ai hỏi Cam Lâm có những giống xoài nào, quý vị có thể nhớ 5 giống đặc trưng sau đây:
1. Xoài Tây (Canh Nông)
Trái nhỏ dẹt, nặng khoảng 200–500g. Khi còn xanh rất chua, nhưng khi chín vàng lại ngọt đậm, nhiều nước và thơm nồng. Đây là giống xoài duy nhất tạo nên hương vị nguyên bản của món bánh tráng xoài truyền thống.
2. Xoài Úc R2E2 ("Ông hoàng xuất khẩu")
Nhập từ Úc và trồng thử nghiệm giai đoạn 2001–2003. Tên R2E2 viết tắt từ Row 2, Experiment 2 (cây ở Hàng 2, Thí nghiệm 2 tại trạm nghiên cứu ở Úc). Trái to từ 0,5–1,6kg, khi chín vỏ ửng đỏ hồng, cơm vàng, hạt nhỏ, ít xơ, thịt chắc và ngọt vừa.
3. Xoài Cát Hòa Lộc
Nổi tiếng với đặc trưng mũi quả nhọn, hương thơm thanh tao, vị ngọt đậm đà và được xem là dòng xoài ăn tươi cao cấp bậc nhất.
4. Xoài Tứ Quý
Ưu điểm cho trái quanh năm. Khi ăn xanh thì giòn chua sảng khoái, khi ăn chín lại ngọt lịm hấp dẫn.
5. Xoài Bồ Trắng
Trái tròn, vỏ mỏng, vị ngọt chua hài hòa và hiện là nguồn nguyên liệu rất phù hợp để chế biến món xoài sấy dẻo.
Sự sáng tạo của nhà nông: Kỹ thuật ghép chữ H & chuẩn VietGAP
Cả nhà mình có bao giờ thắc mắc rằng, giữa cái nắng gay gắt của miền Trung, trên vùng cát trắng bỏng rát như vậy, vì sao những cây xoài Úc ngoại nhập vẫn phát triển khỏe mạnh và cho những trái to đẹp không? Câu trả lời nằm ở sự sáng tạo của người nông dân nơi đây.
Họ không trồng xoài Úc trực tiếp từ hạt mà sử dụng kỹ thuật ghép cải tạo. Người dân ươm những gốc xoài quéo dại hoặc xoài Canh Nông bản địa có bộ rễ rất khỏe, chịu hạn tốt và đâm sâu tìm mạch nước ngầm. Khi gốc đủ mạnh, họ dùng kỹ thuật ghép cửa sổ hình chữ H để ghép mắt của giống xoài Úc R2E2 lên.
Để trái xoài đủ tiêu chuẩn xuất khẩu sang Nhật Bản và Hàn Quốc, bà con còn áp dụng quy trình VietGAP rất nghiêm ngặt: sử dụng dầu khoáng sinh học SK để phòng bọ trĩ thay vì lạm dụng hóa chất, đồng thời cẩn thận bao từng trái xoài bằng túi giấy chuyên dụng từ khi còn nhỏ để tránh ruồi đục quả, giúp vỏ xoài chín đẹp và gần như không có tì vết.
Cơn sốt xoài Việt đối với du khách Hàn Quốc
Nếu quý vị từng đến các khu chợ đêm ở Nha Trang hay Đà Nẵng, chắc hẳn sẽ dễ dàng bắt gặp hình ảnh rất nhiều du khách nước ngoài, đặc biệt là người Hàn Quốc, xếp hàng mua xoài tươi gọt sẵn.
Lý do rất đơn giản: Hàn Quốc là quốc gia ôn đới, không thể trồng xoài nhiệt đới. Xoài tại Hàn chủ yếu là hàng nhập khẩu với giá khoảng 200.000 đồng/kg, trong khi sang Việt Nam họ được thưởng thức những trái xoài chín cây thơm ngon với giá rất dễ chịu.
🌟 Những câu chuyện thú vị về sao Hàn và du khách mê xoài Việt:
- Nam diễn viên Park Hae Jin cùng bạn bè từng ăn khoảng 25kg xoài chỉ trong hai ngày khi đến Nha Trang.
- MC quốc dân Yoo Jae Suk và Jungkook (BTS) cũng rất yêu thích các sản phẩm từ xoài Việt Nam và thường chọn mua về làm quà.
- Thậm chí có đoàn khách Hàn Quốc khi du lịch miền Tây sẵn sàng chi khoảng 4 triệu đồng mỗi ngày chỉ để thưởng thức 5kg xoài chín cây.
Đặc sản Xoài sấy muối ớt OCOP & Công thức làm tại nhà
Ngoài bánh tráng xoài truyền thống được nấu từ nước cốt xoài Canh Nông rồi phơi nắng, Cam Lâm ngày nay còn nổi tiếng với xoài sấy muối ớt. Đây là sản phẩm OCOP được nhiều du khách yêu thích bởi sự kết hợp hài hòa giữa vị ngọt của xoài chín, vị chua nhẹ tự nhiên, vị mặn của muối biển Nha Trang và chút cay nồng của ớt.
Chuẩn bị nguyên liệu
- Xoài chín vừa: 1kg (chọn xoài Úc hoặc xoài keo hườm)
- Đường cát: 450–500g
- Muối biển Nha Trang: 10g (giã dập)
- Ớt bột: 5g (kết hợp ớt sừng Hàn Quốc và ớt chỉ thiên Việt Nam)
- Nước cốt chanh: 1/4 quả
Các bước thực hiện
- Sơ chế: Gọt vỏ, cắt miếng và khử mủ bằng nước đá pha chanh.
- Chần xoài: Chần nhanh ở nhiệt độ 75–80°C.
- Tẩm ướp: Ướp xoài với đường, muối và ớt từ 3–4 giờ hoặc để qua đêm.
- Sên xoài: Sên nhẹ trên bếp cùng nước đường.
- Sấy khô: Sấy ở 100°C trong 40–60 phút (hoặc phơi nắng tự nhiên 4–5 ngày).
✨ Thành phẩm: Miếng xoài có màu vàng cam óng, dẻo mềm, phủ đều lớp muối ớt đỏ hồng với hương vị ngọt – chua – mặn – cay hòa quyện rất hấp dẫn.
💛 Lời kết: Nghĩa tình miền cát trắng Cam Ranh – Cam Lâm
Thưa toàn thể quý đoàn thân yêu! Mỗi lần đi ngang những hàng xoài xanh mướt của Cam Ranh – Cam Lâm, em luôn có cảm giác rằng cây xoài nơi đây cũng giống như con người miền Trung vậy. Dù phải bén rễ trên nền cát trắng bỏng rát, chịu nắng gió khắc nghiệt quanh năm, bộ rễ vẫn âm thầm bám thật sâu vào lòng đất để chắt chiu từng giọt nước ngọt, rồi kiên trì kết thành những mùa quả ngọt.
Mỗi trái xoài chín vàng, mỗi miếng bánh tráng xoài dẻo thơm hay từng gói xoài sấy muối ớt đều là kết tinh của biết bao ngày nắng, bao giọt mồ hôi và tình yêu lao động của những người nông dân nơi đây.
Lát nữa khi xe dừng tại điểm tham quan, kính mời quý vị dành thời gian thưởng thức những trái xoài chín cây và nếu yêu mến hương vị của vùng đất này, quý vị có thể chọn mua một ít xoài tươi, bánh tráng xoài hoặc xoài sấy muối ớt về làm quà cho người thân, bạn bè. Mỗi món quà quý vị mang về không chỉ lưu giữ hương vị của Cam Ranh – Cam Lâm mà còn là sự động viên rất thiết thực dành cho người nông dân địa phương, góp phần quảng bá nông sản quê hương và giúp vùng đất xứ xoài ngày càng phát triển bền vững.
Hy vọng rằng sau chuyến đi hôm nay, khi nhắc đến Khánh Hòa, trong ký ức của quý vị sẽ không chỉ có biển xanh, cát trắng, nắng vàng mà còn có vị ngọt của những trái xoài Cam Ranh – Cam Lâm cùng nghĩa tình của con người miền cát.
Chúc quý đoàn có thật nhiều trải nghiệm đáng nhớ và có những khoảnh khắc thật vui tại xứ xoài Cam Ranh – Cam Lâm. Xin trân trọng cảm ơn quý vị!
