👋 Kính thưa quý cô chú, anh chị và các bạn!
Sau khi cùng nhau đi qua lịch sử hình thành, khám phá những loại ghe đặc trưng, lắng nghe những câu hò trên sông nước và cảm nhận nhịp sống của người thương hồ, có lẽ nhiều người sẽ đặt ra một câu hỏi: Liệu chiếc ghe còn giữ được vị trí của mình trong cuộc sống hôm nay hay không?
Câu trả lời là có, nhưng theo một cách rất khác.
1. Hành Trình Mới Của Di Sản Trên Sóng Nước Hiện Đại
Ngày nay, những cây cầu Mỹ Thuận, Cần Thơ, Cao Lãnh, Vàm Cống… đã nối liền đôi bờ. Những tuyến cao tốc, quốc lộ hiện đại đã giúp việc vận chuyển hàng hóa nhanh hơn rất nhiều. Trái cây từ vườn có thể được xe tải đưa thẳng đến nhà máy hoặc siêu thị mà không cần chờ thương lái đi ghe như trước. Chính sự phát triển mạnh mẽ của giao thông đường bộ đã làm thay đổi tập quán sinh hoạt của cư dân đồng bằng sông Cửu Long.
Nếu như cách đây vài chục năm, mỗi buổi sáng trên chợ nổi Cái Răng, Cái Bè hay Ngã Bảy có đến hàng trăm, thậm chí hàng nghìn chiếc ghe họp chợ, thì ngày nay số lượng đã giảm đi đáng kể. Nhiều gia đình thương hồ đã lên bờ lập nghiệp, nhiều chiếc ghe từng gắn bó với ba, bốn thế hệ nay lặng lẽ nằm bên bến nước.
"Nhưng thưa quý vị, điều đáng quý của văn hóa chính là khả năng thích nghi. Khi không còn giữ vai trò là phương tiện vận tải chủ lực, chiếc ghe lại bước sang một hành trình mới – hành trình trở thành di sản văn hóa và sản phẩm du lịch."
Ngày nay, nếu đến Cần Thơ, du khách vẫn có thể lên ghe từ bến Ninh Kiều lúc trời còn chưa sáng để ngắm bình minh trên chợ nổi Cái Răng. Đến Mỹ Tho, Bến Tre, Vĩnh Long, hình ảnh những cô gái mặc áo bà ba, đội khăn rằn, nhẹ nhàng chèo xuồng ba lá len lỏi dưới những hàng dừa nước đã trở thành biểu tượng của du lịch miền Tây. Với du khách quốc tế, chỉ vài mươi phút ngồi trên chiếc xuồng nhỏ giữa tiếng chim hót, tiếng mái chèo khua nước cũng đủ để họ nhớ mãi về vùng đất này.
📌 Có những nơi xây những tòa nhà thật cao để thu hút khách. Có nơi xây những khu vui chơi hiện đại. Còn miền Tây lại chinh phục du khách bằng chính những điều bình dị nhất: một chiếc ghe gỗ, một mái chèo, một dòng sông và nụ cười hiền hậu của người dân.
Song song với phát triển du lịch, nhiều địa phương cũng đang nỗ lực bảo tồn di sản ghe xuồng. Ý tưởng xây dựng Bảo tàng Văn hóa sông nước đồng bằng sông Cửu Long hay việc ứng dụng công nghệ số, mô hình 3D đang mở ra hy vọng về một không gian lưu giữ toàn bộ các loại ghe truyền thống của Nam Bộ cho thế hệ trẻ mai sau.
2. Những "Cái Nhất" Tự Hào Của Văn Hóa Ghe Xuồng Nam Bộ
Nhắc đến chiếc ghe, miền Tây luôn tự hào với những dấu ấn lịch sử và kỷ lục đáng nhớ được lưu giữ qua bao thế hệ:
- 🥇 Hiện vật cổ nhất: Chiếc thuyền độc mộc dài 5,4 mét được khai quật tại di tích Óc Eo Nhơn Thành (Cần Thơ), có niên đại khoảng thế kỷ V sau Công nguyên.
- 🥇 Làng nghề lâu đời nhất: Làng đóng xuồng ghe rạch Bà Đài (Đồng Tháp) với lịch sử hơn 100 năm, được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia.
- 🥇 Thương hiệu chợ nổi ấn tượng nhất: Chợ nổi Cái Răng (Cần Thơ) được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia năm 2016 và được vinh danh quốc tế.
- 🥇 Chiếc ghe đua lớn nhất: Ghe ngo của đồng bào Khmer dài tới 30-31 mét. Đặc biệt, đội ghe Ngo của chùa Tum Núp đã lập kỳ tích vô địch liên tiếp ba năm từ 2023 đến 2025 ở cả nội dung nam và nữ.
3. Giá Trị Cốt Lõi Chuyên Chở Tâm Hồn Phương Nam
Nhìn lại toàn bộ hành trình ấy, chúng ta sẽ thấy chiếc ghe không chỉ đơn thuần là một phương tiện giao thông, mà nó gánh vác những giá trị văn hóa vô song:
- Chứng nhân lịch sử: Từ thời Đông Sơn, văn hóa Óc Eo, thời khai hoang mở cõi cho đến những năm tháng chiến tranh, chiếc ghe đều có mặt, lặng lẽ đồng hành cùng dân tộc.
- Động lực kinh tế: Vận chuyển lúa gạo, trái cây, thủy sản, đưa miền Tây trở thành vựa nông sản lớn nhất cả nước.
- Cầu nối văn hóa & không gian tâm hồn: Nơi gặp gỡ của người Kinh, Khmer, Hoa, Chăm; nơi cộng hưởng của tiếng hò, điệu lý, đờn ca tài tử và lời ru của mẹ.
- Tài nguyên du lịch vô giá: Mang lại những giá trị nguyên bản, những câu chuyện thật mà lữ khách phương xa hằng tìm kiếm.
Lời Kết Từ Trái Tim Người Hướng Dẫn Viên
Có người nhớ miền Tây bởi những cánh đồng lúa thẳng cánh cò bay. Có người nhớ bởi sắc tím của lục bình trôi theo con nước. Còn với em, mỗi lần trở lại miền Tây, điều đầu tiên hiện lên trong ký ức vẫn là hình ảnh một chiếc ghe nhỏ lặng lẽ xuôi theo dòng sông, phía sau là mái chèo khua nhẹ mặt nước, phía trước là ánh nắng sớm đang dát vàng trên những rặng dừa.
Chiếc ghe ấy đã từng đưa những lớp lưu dân đầu tiên đi mở đất, từng chở đầy phù sa nuôi lớn biết bao thế hệ, và hôm nay lại tiếp tục đưa những người bạn từ khắp năm châu đến để cảm nhận vẻ đẹp của văn minh sông nước Cửu Long. Có thể rồi đây sẽ có thêm nhiều cây cầu mới, nhiều tuyến cao tốc hiện đại, nhưng em tin rằng sẽ không có bất kỳ phương tiện nào có thể thay thế được vị trí của chiếc ghe trong trái tim người miền Tây.
Bởi giữ gìn chiếc ghe là giữ lại ký ức của cha ông, giữ lại tiếng hò trên bến nước và giữ lại cả một nền văn minh đã được bồi đắp bằng phù sa của dòng Mekong suốt hàng nghìn năm lịch sử.
Nếu một ngày nào đó, quý cô chú, anh chị và các bạn có dịp ngồi trên một chiếc ghe nhỏ, lặng lẽ trôi giữa dòng sông Tiền hay sông Hậu, xin hãy thử tắt điện thoại vài phút, lắng nghe tiếng mái chèo khua nước để hiểu rằng, điều đẹp nhất của chiếc ghe nằm ở những câu chuyện, những con người và những giá trị văn hóa mà nó đã lặng lẽ chuyên chở suốt bao đời.
Em xin kính chúc quý cô chú, anh chị và các bạn có thật nhiều sức khỏe, thật nhiều niềm vui và sẽ có thêm thật nhiều trải nghiệm đáng nhớ trên hành trình khám phá miền Tây Nam Bộ. Xin chân thành cảm ơn và kính chào quý vị!
